Исломий одоб-ахлоқ — жамият ислоҳотининг маънавий асоси

Исломий одоб-ахлоқ инсон камолоти ва жамият тараққиётининг муҳим маънавий таянчларидан биридир. Ҳар қандай жамиятнинг барқарорлиги фақат иқтисодий ривожланиш ёки қонуний тартиблар билан эмас, балки инсонларнинг ички маданияти, виждони, масъулияти ва ахлоқий қарашлари билан ҳам белгиланади. Шу сабабли ислом таълимотида одоб ва ахлоқ масаласи шахсий ҳаёт доирасида эмас, балки ижтимоий муносабатлар, тарбия, бошқарув ва жамият ислоҳоти билан узвий боғлиқ ҳолда қаралади. 

Исломий ахлоқнинг асосий мезонлари Қуръони карим ва Суннатда ўз ифодасини топган. Ҳалоллик, адолат, сабр, меҳр-оқибат, кечиримлилик, омонатдорлик, камтарлик ва масъулият каби фазилатлар инсонни маънавий етуклик сари етаклайди. Бу қадриятлар шахснинг ички дунёсини поклаш билан бирга, жамиятда ишонч, ҳамжиҳатлик ва адолат муҳитини шакллантиради. Аксинча, ёлғон, хиёнат, кибр, ҳасад, зулм ва бефарқлик каби иллатлар жамиятда маънавий инқироз, ишончсизлик ва ижтимоий муаммоларни кучайтиради.

Жамият ислоҳоти, аввало, инсоннинг ўзидан бошланади. Чунки ҳар қандай янгиланишни амалга оширувчи асосий куч — бу инсондир. Агар инсоннинг ахлоқий дунёси соғлом бўлса, у оила, маҳалла, таълим, меҳнат ва бошқарув соҳаларида ҳам масъулият билан фаолият юритади. Исломий одоб-ахлоқ инсонни фақат ташқи қоидаларга риоя қилишга эмас, балки ички виждон, ҳалоллик ва жавобгарлик ҳисси билан яшашга ундайди. Шу жиҳатдан, одоб инсоннинг муомала маданиятида намоён бўлса, ахлоқ унинг қалбидаги барқарор фазилатлар мажмуасидир.

Оила ва ёшлар тарбиясида ҳам исломий одоб-ахлоқнинг ўрни беқиёсдир. Оила жамиятнинг асосий бўғини бўлиб, ундаги ҳурмат, меҳр, сабр, кечиримлилик ва масъулият келажак авлоднинг маънавий қиёфасини белгилайди. Ёшлар фақат билимли эмас, балки одобли, виждонли, меҳнатсевар ва жамият олдидаги бурчини англайдиган шахслар сифатида тарбияланса, ижтимоий ислоҳотлар ҳам самарали кечади. Чунки ахлоқий таянчи мустаҳкам авлод турли маънавий таҳдидлар ва зарарли ғояларга қарши бардошли бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, исломий одоб-ахлоқ жамият ислоҳотининг назарий ғояси эмас, балки амалий ҳаётда қўлланадиган муҳим маънавий механизмдир. У инсонни комилликка, жамиятни эса адолат, ишонч ва барқарорлик сари етаклайди. Шунинг учун бугунги глобаллашув даврида исломий ахлоқий қадриятларни таълим, оила, бошқарув ва ижтимоий муносабатлар тизимига сингдириш долзарб вазифалардан бири ҳисобланади. Жамият ислоҳоти иқтисодий ва сиёсий ўзгаришлар билан бирга чуқур ахлоқий янгиланиш асосида олиб борилгандагина мустаҳкам ва самарали натижа беради.

Муса Саитов Сатимбаевич,
Мир Араб ўрта махсус ислом
таълим муассасаси мударриси