JANOZA NAMOZI QANDAY O'QILADI? TO'LIQ VA SODDA TARTIB

Har birimiz hayotimizda achchiq bir haqiqat bilan yuzma-yuz kelamiz — yaqinlarimizning, qo'ni-qo'shnilarimizning yoki tanish-bilishlarimizning bu dunyoni tark etishi. Ana shunday og'ir damlarda musulmon jamoasi birlashib, marhumni so'nggi manzilga kuzatishda janoza namozini ado etadi. Ammo ko'pchilik, ayniqsa yoshlar, bu namozning tartibini yaxshi bilishmaydi. Keling, uni sodda tilda, qadam-baqadam o'rganib chiqamiz.

Janoza namozining o'ziga xosligi
Odatiy besh vaqt namozdan farqli o'laroq, janoza namozida ruku ham, sajda ham yo'q. Imom va unga ergashgan jamoat qiblaga yuzlanib, boshidan oxirigacha tik turgan holda namozni ado etishadi. Bu namoz jami to'rt takbirdan iborat bo'lib, har bir takbirdan so'ng ma'lum bir duo yoki zikr o'qiladi.

Eng oson eslab qolish usuli — quyidagi qisqa formula:
1-takbir → Sano, 2-takbir → Salovot, 3-takbir → Duo, 4-takbir → Salom

Endi har bir bosqichni batafsil ko'rib chiqamiz.
1. Niyat va birinchi takbir
Namozdan oldin dilda niyat qilinadi:
"Alloh roziligi uchun ushbu mayyitga janoza namozini o'qishga, ushbu imomga iqtido qilishga niyat qildim."
Shundan so'ng imom baland ovozda "Allohu akbar" deb takbir aytadi, jamoat ham unga ergashadi. Faqat shu birinchi takbirdagina qo'llar quloqqa qadar ko'tarilib, keyin bog'lanadi. Qolgan uch takbirda qo'llar ko'tarilmaydi.
Birinchi takbirdan so'ng "Sano" — ya'ni Allohni ulug'lovchi kalimalar o'qiladi: سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ.
"Subhanaka-llohumma va bihamdika, va tabaraka-smuka, va ta'ala jadduka, va la ilaha g'ayruk."

2. Ikkinchi takbir — Salovoti Ibrohimiya
Imom ikkinchi marta "Allohu akbar" deydi, qo'llar bu safar ko'tarilmaydi, faqat tovush chiqarilmasdan takbir aytiladi. Shundan so'ng har bir namozda o'qiladigan tanish Salovoti Ibrohimiya o'qiladi — ya'ni Payg'ambarimiz Muhammad (s.a.v.) va u zotning oilalariga salovot yuborilib, ularni Ibrohim (a.s.) va uning oilasiga bergan barakalari bilan barakalash so'raladi.  Salovoti Ibrohimiyya:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

3. Uchinchi takbir — marhum uchun duo
Bu — janoza namozining eng muhim, yurakka yaqin qismi. Uchinchi takbirdan so'ng butun jamoat marhum uchun mag'firat va rahmat tilab duo qiladi: 
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا. اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ.
"Ey Alloh! Bizning tiriklarimizni ham, vafot etganlarimizni ham, hozir bo'lganlarimizni ham, g'oyib bo'lganlarimizni ham, kichiklarimizni ham, kattalarimizni ham, erkaklarimizni ham, ayollarimizni ham mag'firat qilgin. Ey Alloh! Bizdan kimga hayot bersang, uni Islomda hayot kechirishga muvaffaq qilgin. Bizdan kimning jonini olsang, uni iymon holida vafot ettirgin."

Bu duoda diqqatga sazovor jihat shundaki, faqat marhum uchungina emas, balki butun jamoat, tiriklar va vafot etganlar uchun ham ibrat va yaxshilik so'raladi. Bu — musulmon ummatining bir-biriga bo'lgan mas'uliyatini ko'rsatadigan chuqur ma'noli lahzadir.

4. To'rtinchi takbir va salom
Oxirgi, to'rtinchi marta "Allohu akbar" deyiladi, qo'llar yana ko'tarilmaydi. Shu bilan namozning asosiy qismi yakunlanib, oddiy namozlardagidek salom beriladi:
- Avval o'ng tomonga: "Assalamu alaykum va rahmatulloh"
- So'ng chap tomonga: "Assalamu alaykum va rahmatulloh"
Shu bilan janoza namozi to'liq ado etilgan hisoblanadi.

Xulosa o'rnida
Janoza namozi — bir zumda o'tib ketadigan, lekin ma'nosi juda teran ibodatdir. Unda na ruku, na sajda bor, ammo har bir takbir orqasida ulkan hikmat yashiringan: Allohni ulug'lash, Payg'ambarimizga salovot yuborish, marhumga mag'firat tilash va butun ummat uchun duo qilish. Bu namozni bilish va to'g'ri ado etish — har bir musulmonning burchi, chunki ertami-kech har birimiz shu safga turishga to'g'ri kelishi mumkin — imom sifatida yoki oddiy jamoat sifatida.
Diydorjon domla Askarov
Buxoro shahar “Xo’ja Zayniddin” masjidi imom-xatibi,
Mir Arab o‘rta maxsus islom bilim yurti o’qituvchisi